Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne a uchylenie decyzji z mocą wsteczną
Prawo do świadczenia – kiedy mogą pojawić się wątpliwości?
W takich wypadkach organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Wątpliwości nastręcza jednak sytuacja, gdzie decyzji ustalająca w/w uprawnienie zostanie zrealizowana. Zatem czy w tych wypadkach można uchylić decyzję, której nie ma już w obrocie prawnym?
W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208) utrwalił się pogląd, według którego decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość (ex nunc – od chwili obecnej). Wpływa ona bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Brak jest więc podstaw by w trybie tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną ex tunc. Wobec tego przepis ten nie daje podstaw do wstecznego określenia okresu, na który przyznano świadczenie, to jest do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia, niż wynikający z decyzji pierwotnej w sytuacji, gdy okres ten upłynął. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania nie zawiera. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w tym trybie, decyzji przyznającej świadczenie. Powinna ona zatem wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego winna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia (por. np.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 stycznia 2009 r., I OSK 535/08; 3 listopada 2011 r., I OSK 1035/11; 20 marca 2012 r., I OSK 1919/11; 29 listopada 2012 r., I OSK 945/12; 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12; 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12; 16 czerwca 2016 r., I SOK 15/15; 29 kwietnia 2020 r., I OSK 54/20; wyroki: WSA w Lublinie z 9 listopada 2010 r., II SA/Lu 500/10; WSA w Gdańsku z 26 listopada 2008 r., I SA/Gd 711/08; WSA w Łodzi z 20 września 2011 r., II SA/Łd 616/11; 14 lutego 2012 r., II SA/Łd 1360/11; 7 października 2014 r., II SA/Łd 543/14; 29 stycznia 2019 r., II SA/Łd 1033/18; 25 maja 2018 r., II SA/Łd 209/18; 22 maja 2018 r., II SA/Łd 134/18; 23 marca 2023 r., II SA/Łd 1015/22; 19 grudnia 2023 r., II SA/Łd 816/23; 24 września 2024 r., II SA/Łd 392/24, 28 sierpnia 2024 r., II SA/Łd 409/24).
Źródło
Komentarze Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne a uchylenie decyzji z mocą wsteczną (0)
Świadczenia rodzinne bez zmian
Z orzecznictwa sądów administracyjnych – uchylenie decyzji kierującej do DPS
