Jak OPS tworzy fikcyjne osoby zobowiązane. Nadużycia przy ustalaniu odpłatności za DPS

W wielu gminach w Polsce powtarza się ten sam schemat: OPS-y ustalają odpłatność za DPS na podstawie kryterium dochodowego, którego nie wolno stosować. W efekcie powstają fikcyjne dochody, fikcyjne osoby zobowiązane i fikcyjne możliwości płatnicze. To nie są pojedyncze błędy. To jest systemowy mechanizm, który wymaga nagłośnienia i kontroli.

OPS stosuje kryterium dochodowe, którego ustawa nie przewiduje

W decyzjach OPS pojawiają się:

• „dochód na osobę”,

• „przekroczenie kryterium”,

• „procent kryterium dochodowego”.

Problem w tym, że:

Przy ustalaniu odpłatności za DPS nie stosuje się art. 8 ustawy o pomocy społecznej.

Ustawa przewiduje wyłącznie:

Art. 103 ust. 2 – badanie możliwości płatniczych

OPS ma obowiązek ustalić:

• sytuację dochodową,

• sytuację rodzinną,

• sytuację majątkową,

• możliwości płatnicze.

Nie „dochód na osobę”.

Nie „kryterium dochodowe”.

Nie „procent przekroczenia”.

OPS tworzy fikcyjne dochody — a mechanizm zaczyna się w wywiadzie środowiskowym

W wielu gminach wygląda to identycznie. Pracownik OPS zadaje rodzicom pytanie: „Czy prowadzi Pan/Pani wspólne gospodarstwo domowe z synem/córką?” To pytanie wygląda niewinnie, ale w praktyce jest pytaniem‑pułapką. Rodzice odpowiadają naturalnie:

„Tak, bo mieszkamy razem.”

I tu zaczyna się manipulacja. Pracownik OPS wie, że dorosłe dziecko nie ma dochodów. Wie, że mieszkanie razem nie oznacza obowiązku alimentacyjnego. Wie, że nie oznacza to wspólnego dochodu. Mimo to wykorzystuje odpowiedź rodzica, aby stworzyć:

• fikcyjne gospodarstwo domowe,

• fikcyjne dochody,

• fikcyjną zdolność płatniczą.

Jak OPS wykorzystuje tę odpowiedź?

Logika OPS wygląda tak: mieszkacie razem → tworzymy „wspólne gospodarstwo domowe”, dziecko nie zarabia → jest „na utrzymaniu rodziców”, skoro „na utrzymaniu” → dzielimy dochód rodziców na wszystkie osoby, po podziale → powstaje fikcyjny dochód na osobę, na tej podstawie → obciążamy rodzinę kosztami DPS.

To jest niezgodne z ustawą, bo:

• mieszkanie razem ≠ wspólny dochód,

• mieszkanie razem ≠ obowiązek alimentacyjny,

• mieszkanie razem ≠ osoba zobowiązana.

OPS tworzy więc dochód, którego nie ma.

Najbardziej bulwersujące: informacja „po fakcie”

W wielu przypadkach dopiero po podpisaniu umowy lub decyzji pracownik OPS mówi: „Gdyby odpowiedzieli Państwo, że dziecko jest na Państwa utrzymaniu, to byłoby zwolnione z opłat. A tak musiałam je obciążyć.” Problem polega na tym, że:

• OPS sam wcześniej sugerował odpowiedź „tak”,

• OPS nie wyjaśnił skutków prawnych,

• OPS nie poinformował o alternatywie,

• OPS wykorzystał odpowiedź przeciwko rodzinie,

• OPS obciążył nie dziecko, lecz rodzica, który musi płacić.

To narusza:

• art. 8 KPA – zasadę zaufania,

• art. 9 KPA – obowiązek informowania,

• art. 7 KPA – obowiązek działania zgodnie z prawem i interesem obywatela.

OPS dzieli dochody rodziców na dorosłe dzieci, które nie mają żadnych dochodów

Mechanizm wygląda tak: OPS bierze dochody rodziców. Dzieli je na liczbę osób mieszkających w domu. Tworzy „dochód na osobę”. Na tej podstawie obciąża rodzinę. A przecież dorosłe dzieci nie mają obowiązku alimentacyjnego wobec dziadków, dorosłe dzieci nie mają dochodów, dorosłe dzieci nie mają możliwości płatniczych, dorosłe dzieci nie są osobami zobowiązanymi. To jest fałszywa matematyka, która nie ma żadnego oparcia w ustawie.

**Co naprawdę mówi ustawa?

Art. 61 i art. 103 ust. 2**

Art. 61 – osoby zobowiązane do opłat za DPS:

• mieszkaniec DPS (lub przedstawiciel ustawowy dziecka),

• małżonek, zstępni przed wstępnymi,

• gmina.

Osoby z pkt 2 i 3 nie płacą, jeśli mieszkaniec pokrywa pełną odpłatność.

Art. 103 ust. 2 – umowa z rodziną

Kierownik OPS ustala wysokość opłaty w drodze umowy, biorąc pod uwagę dochody i możliwości. Nie decyzja. Nie kryterium dochodowe. Nie matematyka „na osobę”. Umowa. Możliwości. Stan faktyczny.

Art. 107 ust. 1 – OPS musi ustalić stan faktyczny przed wydaniem decyzji

Wywiad środowiskowy przeprowadza się: „w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej.”OPS nie może wydać decyzji, dopóki nie ustali:

• realnych kosztów życia,

• realnych warunków bytowych,

• realnych możliwości finansowych,

• realnej sytuacji rodzinnej,

• realnej sytuacji mieszkaniowej.

Wywiad to nie formalność. To warunek legalności decyzji. (Szczegółowe omówienie wywiadów zagranicznych – w kolejnym artykułach.)

OPS wprowadza organy nadzorcze w błąd

W wielu przypadkach OPS:

• pomija dokumenty,

• nie odnosi się do zarzutów,

• przedstawia niepełne dane,

• przypisuje sądom ustalenia, których nie ma,

• tworzy obraz sytuacji niezgodny z faktami.

To jest poważne naruszenie prawa administracyjnego.

Co może zrobić rodzina?

• żądać sprostowania wywiadu,

• żądać badania możliwości płatniczych,

• składać odwołania,

• składać skargi do Wojewody,

• składać zawiadomienia do prokuratury o naruszeniu prawa,

• dokumentować wszystkie działania OPS.

To nie jest konflikt. To jest korzystanie z praw obywatelskich.

Podsumowanie

OPS-y w wielu gminach:

• stosują niewłaściwe przepisy,

• tworzą fikcyjne dochody,

• tworzą fikcyjne osoby zobowiązane,

• naruszają art. 103 ust. 2, art. 61 i art. 107 ust. 1,

• wprowadzają organy nadzorcze w błąd.

To nie są wyjątki. To jest problem systemowy, który wymaga kontroli i zmian.

Autor

Michał Asman

Michał Asman – analityk systemu pomocy społecznej, specjalizujący się w wykładni art. 61, 64, 103 ust. 2 i 107 ustawy o pomocy społecznej. Autor raportów dotyczących nieprawidłowości w OPS, SKO i WSA oraz analiz porównawczych Polska–Niemcy. Przygotowuje materiały eksperckie i propozycje zmian legislacyjnych.

Komentarze Jak OPS tworzy fikcyjne osoby zobowiązane. Nadużycia przy ustalaniu odpłatności za DPS (0)

      4 + 1 = ?