Dlaczego OPS-y pomijają umowę i od razu wydają decyzję?

Choć ustawa o pomocy społecznej przewiduje jasną kolejność działań – najpierw umowa,
dopiero potem decyzja – w praktyce OPS-y bardzo często odwracają ten proces. Pomijają
umowę, nie badają możliwości, nie stosują art. 103 ust. 2 i od razu wydają decyzję
administracyjną. To nie jest drobny błąd. To naruszenie ustawy, które od lat prowadzi do
nielegalnych obciążeń i dramatów rodzinnych.

Umowa miała być fundamentem. W praktyce znika z procesu

Ustawa mówi jednoznacznie: opłata za DPS ma być ustalona w drodze umowy. To jest
pierwszy, obowiązkowy etap. Umowa nie jest decyzją, nie ma rygoru administracyjnego, nie
ma trybu odwoławczego. Jest czynnością cywilnoprawną gminy, która musi uwzględniać
realne możliwości osoby zobowiązanej.
A jednak w wielu OPS-ach ten etap po prostu nie istnieje. Umowa nie jest proponowana, nie
jest negocjowana, nie jest nawet wspominana. Zamiast tego pracownik OPS od razu
przygotowuje decyzję administracyjną – tak jakby ustawa nie przewidywała żadnego
wcześniejszego etapu. To jest sprzeczne z prawem. I to jest jeden z głównych powodów, dla których system odpłatności za DPS działa tak źle.

Art. 103 ust. 2 – przepis, którego nikt nie stosuje

Zgodnie z ustawą kierownik OPS ma obowiązek ustalić opłatę w drodze umowy, biorąc pod
uwagę:
– możliwości,
– sytuację życiową,
– koszty utrzymania,
– zobowiązania,
– warunki mieszkaniowe,
– sytuację rodzinną.

Dopiero po tej analizie można przejść do kryteriów dochodowych. A dopiero po umowie – jeśli ktoś nie płaci – można wydać decyzję. W praktyce wygląda to odwrotnie. OPS-y zaczynają od decyzji, a umowę traktują jak zbędny dodatek. To nie jest interpretacja. To jest ominięcie przepisu, który miał chronić ludzi przed obciążeniami ponad możliwości.

Dlaczego OPS-y omijają umowę?

Powody są proste i brutalnie praktyczne:
– decyzję łatwiej „wpisać w system”,
– decyzja ma rygor administracyjny,
– decyzja pozwala szybciej zamknąć sprawę,
– nikt nie kontroluje, czy umowa była,
– ministerstwo od 16 lat nie wyjaśniło, jak ten proces powinien wyglądać,
– choć od 18 lat posiada własną, prawidłową wykładnię z pisma SPS023419/08.
To właśnie ta rozbieżność między wiedzą a praktyką stworzyła chaos, w którym OPS-y pomijają umowę, SKO rozpatruje sprawy bez podstawy, a rodziny są obciążane ponad możliwości.

Art. 64 – katalog otwarty, którego nikt nie otwiera

Drugim problemem jest art. 64. Przepis, który miał chronić osoby o niskich dochodach, w
praktyce jest ignorowany. OPS-y traktują katalog jako zamknięty, choć ustawodawca użył
słów „w szczególności”, które otwierają listę przesłanek.
To oznacza, że OPS ma obowiązek badać wszystkie koszty życia – nawet te niewymienione
w ustawie. Tymczasem w praktyce często nie bada żadnych.

Decyzja bez umowy = decyzja bez podstawy prawnej

To jest sedno problemu.
Decyzja wydana bez wcześniejszej umowy jest:
– sprzeczna z art. 103 ust. 2,

– sprzeczna z art. 61 ust. 2,
– sprzeczna z art. 64,
– sprzeczna z pismem SPS023419/08,
– sprzeczna z intencją ustawodawcy.
A mimo to stała się standardem.
Rodziny odwołują się do SKO, choć powinny pisać do burmistrza. SKO rozpatruje sprawy,
których nie powinno rozpatrywać. OPS-y wydają decyzje, których nie powinny wydawać.
System działa odwrotnie niż ustawa.

16 lat chaosu – i 18 lat ignorowania własnej wykładni

Ministerstwo od 2010 roku nie wyjaśniło, jak proces ustalania odpłatności powinien
wyglądać w praktyce.
A przecież posiada własną, prawidłową wykładnię z pisma SPS023419/08 z 28 lutego 2008 r.
– dokumentu, który od 18 lat leży w archiwach i nie jest stosowany.
W efekcie:
– umowy znikają z procesu,
– decyzje są wydawane automatycznie,
– zwolnienia są odmawiane bez analizy,
– a rodziny są obciążane ponad siły.
To nie jest problem ustawy. To jest problem braku wykładni.

Na koniec – o odpowiedzialności

Śp. Poseł Izabela JarugaNowacka stworzyła ustawę, która miała chronić najsłabszych. Jej interpelacja z 2008 roku i odpowiedź ministerstwa były jasne: opłata za DPS nie może prowadzić do ubóstwa. Dziś – 18 lat później – te słowa są bardziej aktualne niż kiedykolwiek.
Jeśli chcemy naprawić system, musimy zacząć od podstaw:
umowa to pierwszy etap, decyzja dopiero drugi.
To jest fundament.
To jest logika ustawy.
To jest punkt, od którego trzeba zacząć.

Autor

Michał Asman

Michał Asman – analityk systemu pomocy społecznej, specjalizujący się w wykładni art. 61, 64, 103 ust. 2 i 107 ustawy o pomocy społecznej. Autor raportów dotyczących nieprawidłowości w OPS, SKO i WSA oraz analiz porównawczych Polska–Niemcy. Przygotowuje materiały eksperckie i propozycje zmian legislacyjnych.

Komentarze Dlaczego OPS-y pomijają umowę i od razu wydają decyzję? (0)

      4 + 5 = ?