Art. 5 ustawy o pomocy społecznej – zasada terytorialności, którą OPS-y naruszają najczęściej

Art. 5 ustawy o pomocy społecznej określa, kto w ogóle podlega polskiemu systemowi pomocy społecznej. To przepis fundamentalny, bo wyznacza granice działania OPS: do kogo można stosować polskie kryteria dochodowe, progi i zasady ustalania odpłatności. I właśnie ten przepis OPS-y naruszają najczęściej – szczególnie wobec osób mieszkających za granicą.

Co naprawdę mówi art. 5?

Art. 5 wskazuje trzy grupy osób, które mogą korzystać ze świadczeń pomocy społecznej: obywateli polskich mieszkających i przebywających na terytorium RP, cudzoziemców mieszkających i przebywających w Polsce oraz obywateli UE/EFTA/Szwajcarii, o ile mieszkają i przebywają w Polsce. Warunki są łączne — nie wystarczy obywatelstwo, meldunek ani posiadanie rodziny w Polsce. Trzeba faktycznie mieszkać i przebywać na terytorium RP.

Z tego wynika prosta zasada: prawo socjalne stosuje się tam, gdzie ktoś żyje.

A contrario: Polak mieszkający za granicą podlega prawu państwa, w którym żyje

Jeśli cudzoziemiec mieszkający w Polsce podlega polskiemu prawu socjalnemu, to Polak mieszkający w Niemczech podlega prawu niemieckiemu, Polak mieszkający w UK — brytyjskiemu, a Polak mieszkający w Norwegii – norweskiemu. OPS nie ma prawa stosować polskich kryteriów dochodowych wobec osoby, która żyje, pracuje, płaci podatki i ponosi koszty życia w innym państwie. To naruszenie zasady terytorialności.

Najczęstsze naruszenie: stosowanie polskich kryteriów wobec osób mieszkających za granicą

OPS-y w całej Polsce rutynowo przeliczają zagraniczne dochody na złotówki, stosują polskie kryteria dochodowe, próg 300% i wydają decyzje administracyjne wobec osób, które nie mieszkają w Polsce i nie podlegają polskiemu systemowi socjalnemu. To działanie poza zakresem obowiązywania ustawy.

Takie decyzje naruszają nie tylko art. 5, ale także podstawowe zasady KPA: działanie bez podstawy prawnej, niedokładne ustalenie stanu faktycznego i dowolną ocenę dowodów.

Konsekwencje naruszenia art. 5

Ignorowanie art. 5 prowadzi do obciążania obywateli ponad możliwości i stosowania polskich kryteriów wobec osób żyjących w zupełnie innych realiach ekonomicznych. To narusza zasady równości, proporcjonalności i ochrony rodziny. W praktyce decyzje wydane wobec osób mieszkających za granicą są wydane bez podstawy prawnej i mogą być uznane za nieważne z mocy prawa.

Art. 5 + art. 107 = obowiązek ustalenia sytuacji w kraju pobytu

To kluczowe połączenie. Skoro ustawa dotyczy osób przebywających na terytorium RP, to osoby mieszkające za granicą wymagają ustalenia sytuacji tam, gdzie faktycznie żyją. Art. 107 nakazuje przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu faktycznego pobytu — a więc za granicą, z udziałem konsula.

OPS nie może badać sytuacji osoby mieszkającej w UK według polskich kosztów życia. Musi ustalić realia życia w kraju pobytu: koszty mieszkania, podatki, ceny usług, siłę nabywczą waluty i lokalne przepisy socjalne. Bez tego decyzja jest wadliwa.

Podsumowanie

„Polacy mieszkający za granicą podlegają prawu państwa, w którym faktycznie żyją – tak samo jak cudzoziemcy mieszkający w Polsce podlegają polskiemu prawu. Dlatego ustalając odpłatność, organ musi stosować realia ekonomiczne państwa, w którym osoba przebywa, w tym koszty życia, siłę nabywczą i lokalne przepisy socjalne.”

Autor

Michał Asman

Michał Asman – analityk systemu pomocy społecznej, specjalizujący się w wykładni art. 61, 64, 103 ust. 2 i 107 ustawy o pomocy społecznej. Autor raportów dotyczących nieprawidłowości w OPS, SKO i WSA oraz analiz porównawczych Polska–Niemcy. Przygotowuje materiały eksperckie i propozycje zmian legislacyjnych.

Komentarze Art. 5 ustawy o pomocy społecznej – zasada terytorialności, którą OPS-y naruszają najczęściej (0)

      4 + 1 = ?