Dlaczego OPS-y mylą alimentację z odpłatnością za DPS?

W tysiącach decyzji OPS i SKO powtarza się to samo zdanie: „Obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS ma charakter alimentacyjny.” To zdanie jest fałszywe. Nie wynika z ustawy, nie wynika z orzecznictwa i nie wynika z logiki systemu. Mimo to funkcjonuje od lat i prowadzi do masowych nadużyć wobec rodzin. W tym artykule wyjaśniam, skąd wziął się ten błąd, dlaczego jest powielany i jakie ma skutki prawne.

Dwa różne światy prawne

Alimentację reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Dotyczy sytuacji, w której jedna osoba nie jest w stanie się utrzymać i potrzebuje środków na życie. To obowiązek cywilny, ustalany dobrowolnie lub przez sąd rodzinny.

Odpłatność za DPS reguluje ustawa o pomocy społecznej. Dotyczy kosztów pobytu w instytucji publicznej, a nie niedostatku. To obowiązek administracyjny, ustalany w drodze umowy, a dopiero w razie odmowy — decyzji. I co najważniejsze: odpłatność za DPS wynika z art. 103 ust. 2, a nie z alimentacji.

To dwa różne reżimy prawne. Nie wolno ich mieszać.

Dlaczego OPS-y i SKO mieszają te pojęcia?

W wielu decyzjach pojawia się założenie, że skoro alimenty mogą płacić dzieci i wnuki, to za DPS również. To błędne rozumowanie. Ustawa o pomocy społecznej nie odsyła do KRO, katalog osób zobowiązanych jest zamknięty, a odpłatność za DPS nie jest alimentacją.

Wnuki nie są wymienione w ustawie i nie mogą być obciążane. OPS-y powielają ten błąd, bo alimentacja brzmi „poważnie”, łatwiej uzasadnia obciążenie rodziny i bywa akceptowana przez SKO. To jednak nie zmienia faktu, że jest to działanie bez podstawy prawnej.

Alimentacja dotyczy niedostatku, DPS dotyczy kosztów instytucji

W alimentacji chodzi o sytuację, w której ktoś nie ma środków do życia, nie ma pracy i nie jest w stanie się utrzymać. W DPS sytuacja jest odwrotna: osoba ma zapewnione utrzymanie, opiekę, wyżywienie i leczenie. Koszty pobytu pokrywa mieszkaniec i gmina.

W DPS nie ma niedostatku. Jest koszt usługi publicznej. Dlatego alimentacja nie ma tu zastosowania.

Alimentacja jest elastyczna, DPS jest sztywny

W alimentacji sąd bada potrzeby uprawnionego, możliwości zobowiązanego, sytuację rodzinną, zdrowie i koszty życia. Może alimenty obniżyć, podwyższyć, zawiesić lub umorzyć.

W DPS ustawa narzuca kolejność, procedurę, tryb umowy, tryb decyzji i zasady ustalania opłaty. To system administracyjny, a nie rodzinny.
I to art. 103 ust. 2 decyduje o tym, czy obowiązek w ogóle powstaje – nie kryteria i nie alimentacja.

Wnuki nie są zobowiązane ani w alimentacji, ani w DPS

W alimentacji wnuki nie mają obowiązku alimentacyjnego wobec dziadków, poza wyjątkowymi sytuacjami wymagającymi wyroku sądu i dotyczącymi niedostatku. Nie obejmuje to kosztów instytucji.

W DPS ustawa nie wymienia wnuków, nie przewiduje przechodzenia obowiązku i nie tworzy analogii do alimentacji. Wnuki nie są osobami zobowiązanymi – nigdy, w żadnym wariancie.

Mylenie alimentacji z DPS prowadzi do nieważności decyzji

Jeśli OPS lub SKO powołuje się na alimentację, stosuje analogię do KRO, rozszerza katalog osób zobowiązanych, obciąża wnuki, pomija umowę, pomija możliwości lub stosuje kryteria zamiast art. 103 ust. 2 – decyzja jest wydana bez podstawy prawnej. Jest sprzeczna z ustawą, sprzeczna z art. 7 Konstytucji i nieważna z mocy prawa.

To nie jest „błąd interpretacyjny”. To rażące naruszenie prawa.

Dlaczego MRiPS milczy?

Gdyby MRiPS oficjalnie napisało, że alimentacja nie ma zastosowania do DPS, że wnuki nie są zobowiązane i że katalog osób zobowiązanych jest zamknięty, skutki byłyby ogromne: tysiące decyzji OPS byłyby nieważne, SKO musiałyby uchylać swoje rozstrzygnięcia, a gminy musiałyby zwracać pieniądze. Dlatego resort unika jednoznacznych odpowiedzi i odsyła do ogólnych pism.

Podsumowanie

OPS-y i SKO od lat powtarzają ten sam błąd: mylenie alimentacji z odpłatnością za DPS. Prowadzi to do błędnych decyzji, bezprawnych obciążeń, rozszerzania katalogu osób zobowiązanych i naruszania art. 5, art. 61, art. 103, art. 107 oraz Konstytucji.
Odpłatność za DPS wynika z art. 103 ust. 2. Nie jest alimentacją. Nigdy nie była i nigdy nie będzie.

Autor

Michał Asman

Michał Asman – analityk systemu pomocy społecznej, specjalizujący się w wykładni art. 61, 64, 103 ust. 2 i 107 ustawy o pomocy społecznej. Autor raportów dotyczących nieprawidłowości w OPS, SKO i WSA oraz analiz porównawczych Polska–Niemcy. Przygotowuje materiały eksperckie i propozycje zmian legislacyjnych.

Komentarze Dlaczego OPS-y mylą alimentację z odpłatnością za DPS? (0)

      5 + 2 = ?