Jak forum ujawniło systemowe błędy OPS -praktyka ustalania odpłatności za DPS

Dyskusja, która pojawiła się na forum pomocy społecznej, ujawniła, że w wielu Ośrodkach Pomocy Społecznej nadal funkcjonuje praktyka ustalania odpłatności za DPS „na kryteriach”, „z tabelki” lub „po równo”. To podejście jest sprzeczne z ustawą o pomocy społecznej i pokazuje, jak bardzo praktyka terenowa oderwała się od literalnego brzmienia przepisów. Co ważne – utrzymanie decyzji przez SKO lub WSA nie usuwa odpowiedzialności urzędnika, jeśli działał poza ustawą.

Co ujawniła dyskusja z użytkowniczką forum?

W części „Samouk kontra system” na forum pomocy społecznej pojawiła się wymiana zdań, która bardzo wyraźnie pokazała, jak wygląda codzienna praktyka w wielu OPS-ach. W ciągu dwóch dni rozmowy ujawniły się wszystkie klasyczne błędy znane z decyzji administracyjnych: ustalanie odpłatności na podstawie kryteriów dochodowych, wliczanie świadczenia wspierającego do dochodu, dzielenie kwot „po równo”, brak indywidualizacji, obciążanie osób bez dochodu, a nawet wnuków.

W wielu przypadkach pomijany jest art. 103 ust. 2, a decyzje wydawane są automatycznie, w oparciu o lokalną „praktykę”, a nie o przepisy.
To nie są błędy jednostkowe. To jest utrwalony schemat działania.

Gdy trzech synów dostaje tę samą kwotę

W dyskusji opisano sytuację, w której trzech synów otrzymało identyczną kwotę odpłatności. Taki wynik nie może wynikać z indywidualnej oceny możliwości ponoszenia opłaty. Oznacza to, że decyzja została – lub zostanie – wydana automatycznie, bez analizy sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej każdej osoby.

Takie działanie narusza art. 61 ustawy o pomocy społecznej, art. 7 i 77 KPA oraz art. 103 ust. 2 UPS. Może również prowadzić do odpowiedzialności urzędniczej, jeśli okaże się, że decyzja została wydana bez ustalenia stanu faktycznego.

Dlaczego takie działanie może być czynem urzędniczym?

Ustalanie odpłatności „po równo”, „bo tak robimy zawsze”, „bo SKO utrzyma” lub „bo WSA nie uchyli” nie ma żadnego oparcia w ustawie. Przepisy wymagają indywidualizacji, a nie automatyzmu.

W postępowaniu karnym nie bada się interpretacji przepisów, lecz to, czy urzędnik działał zgodnie z ustawą, rzetelnie ustalił stan faktyczny i nie przekroczył swoich uprawnień. Praktyka nie może zastąpić prawa.

Dlaczego SKO i WSA nie chronią urzędnika?

W postępowaniu karnym nie bada się decyzji administracyjnej ani jej uzasadnienia. Nie ma znaczenia, czy SKO utrzymało decyzję, a WSA oddalił skargę. Te organy badają wyłącznie legalność decyzji administracyjnej – nie odpowiedzialność osobistą funkcjonariusza publicznego.

Odpowiedzialność urzędnika wynika z ustawy, a nie z praktyki orzeczniczej.

Wnioski dla praktyki OPS

Pracownik OPS nie może czuć się bezpiecznie, jeśli działa według lokalnej „praktyki”, stosuje kryteria zamiast ustawy, dzieli kwoty po równo, obciąża osoby bez dochodu lub wnuków, pomija art. 103 ust. 2 albo nie bada sytuacji indywidualnej.

To nie są drobne uchybienia. To działania, które mogą być oceniane jako naruszenie obowiązków służbowych.

Wnioski dla SKO i WSA

Utrzymanie decyzji przez SKO lub oddalenie skargi przez WSA nie legalizuje czynu urzędnika. Odpowiedzialność osobista wynika z ustawy, a nie z tego, jak orzeknie organ odwoławczy.

To ważna informacja dla wszystkich, którzy uważają, że „jak SKO utrzyma, to wszystko jest w porządku”.

Podsumowanie

Forum pomocy społecznej ujawniło coś, co od lat widać w decyzjach administracyjnych: automatyzm, uproszczenia i praktyki sprzeczne z ustawą. Dyskusja pokazała, że problem nie dotyczy pojedynczych OPS-ów, lecz jest zjawiskiem systemowym.

Najważniejsze zdanie tego artykułu brzmi:
Urzędnik nie odpowiada za decyzję – odpowiada za czyn.
A czyn sprzeczny z ustawą może rodzić konsekwencje, niezależnie od tego, co zrobi SKO czy WSA.

Autor

Michał Asman

Michał Asman – analityk systemu pomocy społecznej, specjalizujący się w wykładni art. 61, 64, 103 ust. 2 i 107 ustawy o pomocy społecznej. Autor raportów dotyczących nieprawidłowości w OPS, SKO i WSA oraz analiz porównawczych Polska–Niemcy. Przygotowuje materiały eksperckie i propozycje zmian legislacyjnych.

Komentarze Jak forum ujawniło systemowe błędy OPS -praktyka ustalania odpłatności za DPS (0)

      2 + 1 = ?