Nadużycia OPS? Opisuję sprawę, którą znam i którą zgłosiłem do Prokuratury Krajowej
W Polsce od lat powtarza się ten sam schemat: OPS-y ukrywają wnioski, SKO powiela błędy, wojewodowie odpowiadają zdaniami bez treści, a sądy administracyjne – z mocy prawa – badają tylko procedurę, nie fakty. Ten artykuł opisuje jedną sprawę, która trafiła do Prokuratury Krajowej. Nie dlatego, że jest wyjątkowa – lecz dlatego, że jest typowa.
Spis treści
Ukryty wniosek – początek całego nadużycia
W jednej ze spraw OPS odmówił przyjęcia wniosku o zwolnienie z odpłatności, a gdy wniosek został złożony, nie zarejestrował go, nie przekazał organowi właściwemu i nie rozpatrzył. W decyzji napisano, że „wniosku nie było”.
Tymczasem po nowelizacji art. 64 ustawy o pomocy społecznej w 2019 r. wniosek można złożyć w każdym momencie, organ ma obowiązek go przyjąć i rozpatrzyć przed obciążeniem, a brak rozpatrzenia blokuje postępowanie wobec rodziny.
Ukrycie wniosku nie było pomyłką. Było warunkiem koniecznym, aby obciążyć osobę, której obciążyć nie wolno.
„Wywiad telefoniczny” procedura, której nie ma w ustawie
OPS nie przeprowadził wywiadu środowiskowego. Nie sporządzono formularza, nie uzyskano podpisu, nie ustalono stanu faktycznego, nie uwzględniono realiów życia za granicą. Zamiast tego wykonano telefon i nazwano to „wywiadem”.
To narusza art. 107 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7, 77 i 80 KPA. Wywiad jest fundamentem ustalenia stanu faktycznego. Bez niego nie można ustalić odpłatności.
Manipulacja pytaniem – stworzenie podstaw do obciążenia
W trakcie rozmowy padło pytanie: „Czy prowadzi Pan wspólne gospodarstwo domowe z synem?”. Po wydaniu decyzji urzędniczka powiedziała: „Gdyby powiedział Pan, że syn jest na Pana utrzymaniu, to byśmy go nie liczyli.”
To nie jest błąd. To jest celowe stworzenie podstaw do obciążenia osoby, która nie jest zobowiązana.
Fikcyjny dochód – metoda znana od lat
OPS zsumował dochody rodziców, podzielił przez cztery osoby i nazwał wynik „dochodem dziecka”. Tymczasem dziecko nie miało dochodów, nie prowadziło wspólnego gospodarstwa, nie jest osobą zobowiązaną i nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec babci.
To klasyczny przykład fałszywego ustalenia stanu faktycznego.
Procedura „po kryteriach” – najczęstsze nadużycie w Polsce
OPS miał pełną dokumentację: dochody, koszty życia za granicą, zobowiązania, sytuację rodzinną, chorobę dziecka, realną zdolność płatniczą. Zgodnie z art. 103 ust. 2 OPS miał obowiązek ustalić możliwości, a nie dochód.
Gdyby to zrobił, wyszłoby, że po opłaceniu stałych kosztów życia zostaje niewiele, obciążenie doprowadziłoby rodzinę do ubóstwa, a osoba nie ma możliwości ponoszenia opłaty.
OPS wiedział, że nie może obciążyć zgodnie z ustawą. Dlatego zastosował nielegalną procedurę „po kryteriach”, opartą na art. 8 i art. 12 – przepisach dotyczących świadczeń pieniężnych, a nie odpłatności za DPS.
To działanie sprzeczne z art. 103 ust. 2, wyrokiem NSA I OSK 2820/16, stanowiskiem MRiPS SPS 023 419/08 i komunikatem Prokuratury Krajowej z 2018 r.
SKO – powielenie błędów bez weryfikacji
Organ odwoławczy nie zbadał stanu faktycznego, nie zweryfikował nielegalnego wywiadu, nie przeanalizował manipulacji dochodem ani kosztów życia za granicą. Powielił ustalenia OPS.
To nie jest kontrola. To jest akceptacja błędu.
Wojewoda – odpowiedź pozorna
Wojewoda nie odniósł się do żadnego zarzutu, nie zbadał dokumentów, nie przeanalizował nowych faktów, zignorował pismo ministerstwa i wyrok WSA. Odpowiedział jednym zdaniem.
Co więcej – podał daty pism, które nie istnieją. To dowód, że odpowiedź została sporządzona bez analizy treści.
Bezprawne obciążenie wnuka – naruszenie art. 61 i art. 103 ust. 2
Art. 61 określa zamknięty katalog osób zobowiązanych: mieszkaniec DPS, małżonek, dzieci i gmina. Wnuk nie jest osobą zobowiązaną.
Pismo SPS 023 419/08 nie mówi o wnukach wprost, ale potwierdza coś ważniejszego: odpłatność za DPS wynika wyłącznie z art. 103 ust. 2, czyli z ustalenia możliwości osoby zobowiązanej. Skoro obowiązek powstaje tylko wtedy, gdy istnieją możliwości osoby wymienionej w art. 61, to obciążenie wnuka – który w tym katalogu nie występuje – jest działaniem bez podstawy prawnej.
To naruszenie zarówno katalogu osób zobowiązanych, jak i samej procedury ustalania odpłatności.
Wyrok NSA I OSK 1620/22 potwierdzenie naruszeń
NSA potwierdził, że nie stosuje się kryteriów dochodowych, bada się możliwości, nie dochód, organ musi ustalić realną sytuację życiową, uwzględnić koszty utrzymania i sprawdzić, czy obciążenie nie doprowadzi rodziny do ubóstwa.
W tej sprawie nie zrobiono żadnego z powyższych.
Jak reagują urzędnicy?
W internecie można znaleźć opinie urzędników o autorze zawiadomienia. Strona społeczna pisze, że „nagłaśnia absurdy i daje narzędzia obrony”. Strona urzędowa – że „jego analizy zaogniają konflikty”.
To pokazuje jedno: system nie lubi, gdy ktoś zna przepisy lepiej niż urzędnik.
Dlaczego ta sprawa jest ważna?
Bo nie jest wyjątkiem. Jest modelem działania, który powtarza się w całej Polsce: ukrywanie wniosków, nielegalne wywiady, fikcyjne dochody, rozszerzanie katalogu osób zobowiązanych, automatyzm kryteriów, brak badania możliwości i pozorne odpowiedzi organów wyższego stopnia.
To nie są błędy. To jest system.
Materiał dowodowy i reakcja organów
W sprawie znajdują się również moje artykuły opublikowane na OPS.pl, interpelacje i odpowiedzi MRiPS, które potwierdzają błędne praktyki stosowane przez organy pomocy społecznej. Materiały te zostały przekazane prokuraturze jako dowód systemowego charakteru naruszeń.
Zanim sprawa trafiła do Prokuratury Krajowej, złożono skargę do wojewody. Wojewoda nie zbadał żadnego zarzutu, nie przeanalizował dokumentów, nie zweryfikował działań OPS ani SKO. Przesłał jedynie notatkę sporządzoną przez OPS – organ, którego dotyczyła skarga.
Ministerstwo również odmówiło merytorycznej odpowiedzi, przesyłając ogólnikową notatkę. Brak reakcji wojewody i brak interpretacji ze strony ministerstwa zostały ujęte w zawiadomieniu jako element systemowego naruszenia prawa.
Zakończenie
Ta sprawa trafiła do Prokuratury Krajowej. Nie dlatego, że jest wyjątkowa. Dlatego, że jest typowa – i właśnie dlatego wymaga reakcji.
Komentarze Nadużycia OPS? Opisuję sprawę, którą znam i którą zgłosiłem do Prokuratury Krajowej (0)
Postępowanie karne w sprawie nadużyć OPS/SKO/WSA – oficjalne stanowisko prokuratury
Jak OPS tworzy fikcyjne osoby zobowiązane. Nadużycia przy ustalaniu odpłatności za DPS
Jak 8‑letnia Wiktoria miała płacić za pobyt dziadka w DPS? Reportaż „Uwagi” TVN ujawnia systemowe nadużycia OPS‑ów
